Tys & Teske worden nieuwe Friese peutervriendjes
Tomke, wie kent hem niet? Enorme aantallen peuters maakten in de loop van de jaren kennis met
het kleine blije mannetje ‘mei syn krol yn ’t hier’. Maar na 30 jaar komt er een einde aan het Tomke
project, zo werd vandaag in een persconferentie bekendgemaakt door Tomke in eigen persoon. Het
plotselinge overlijden van Tomkes geestelijk vader en tekenaar Luuk Klazenga anderhalf jaar
geleden vormde de aanleiding om het voortbestaan van het project in de huidige vorm opnieuw te
bekijken. In samenwerking met betrokkenen en diverse pedagogisch professionals is onder leiding
van de Afûk een nieuw concept voor voorschoolse educatie ontwikkeld: Tys & Teske. Net als bij
Tomke zullen heel veel verhalen, activiteiten en andere producten van Tys & Teske niet alleen voor
de professionele peuteropvang worden gemaakt, maar evengoed geschikt zijn in de thuissituatie.
Het Tomke-project ontstond in de jaren ’90 uit een behoefte aan Friestalig materiaal voor peuters. ‘By in
twatalige ûntwikkeling sa’t wy dat hjir yn Fryslân hawwe, is it lizzen fan in sterke taalbasis belangryk’, zo
zegt Hieke Rienstra, projectcoördinator voorschools bij de Afûk. ‘Dy twatalige basis wurdt lein yn de
earste fjouwer jier fan in bern. Krekt yn de earste jierren is it dêrom nedich om de taalûntwikkeling te
stimulearjen, yn de thússituaasje mar ek by de opfang. Dêrby is ekstra omtinken foar in minderheidstaal
sa as it Frysk nochris ekstra belangryk.
Het Platform Leesbevordering Fryslân initieerde het Tomke-project. Er werd een Tomke-werkgroep
samengesteld waarin Afûk (algemene coördinatie), FERS (namens de bibliotheken van Fryslân), Omrop
Fryslân, Cedin en Sintrum Frysktalige Berne-opfang (SFBO) samenwerkten en zorgden voor promotie en
versterking. Illustrator Luuk Klazenga werd gevraagd om een jongetje te tekenen en zo verscheen in 1996
het allereerste Tomke-boekje. Het gele tijdschriftje zou vervolgens jaarlijks tijdens de ‘Fryske Foarlêswike’
worden uitgedeeld aan alle peuters in Fryslân. In de loop der jaren werden gaandeweg meer producten
van en over Tomke ontwikkeld: televisieavonturen, verhalen en boeken in alle thema’s, educatieve
materialen, een website, een app, handpoppen en ga zo maar door.
Al die jaren gaf Luuk Klazenga vorm aan Tomke, hondje Romke, Kornelia en Yana Yu. ‘It hommels
ferstjerren fan Luuk yn 2024 rôp de fraach op hoe no fierder mei Tomke’, vertelt Rienstra. ‘Ferskate opsjes
passearren de revu, mar nei in soarchfâldich proses, wêryn’t wy de belutsenen om it Tomke-projekt hinne
mar ek foaral de doelgroep fan pedagogysk professionals befrege hawwe, hawwe wy besluten om gjin nij
Tomke-materiaal mear te ûntwikkeljen en yn te stekken op de ûntwikkeling fan in nije line.
Tys & Teske: een nieuwe lijn met succesvolle aspecten van Tomke
Bij het ontwikkelen van Tys & Teske is gebruikgemaakt van kennis, behoeften en wensen van een groep
pedagogisch professionals die ook als testgroep functioneerde. De verder nog te ontwikkelen verhalen,
activiteiten en materialen zullen aanzetten tot voorlezen en (Fries) spreken, tot spelen en dromen. ‘Wy
wolle de suksesfolle aspekten fan Tomke graach behâlde, mar mei nije karakters en in nije, frisse
útstrieling dy’t oanslút by it ferlet fan de pedagogysk professionals en minsken thús, en dy’t fansels foaral
soarget foar in soad taalwille by jonge bern!’
Op de vraag waarom er nu gekozen is voor twee karakters, zegt Rienstra: ‘De twa karakters, in jonkje en in famke, hawwe elk in eigen persoanlikheid. Teske is wat dryster en Tys wat mear skruten, hy sjocht de kat earst út ’e beam. Elke pjut sil him of har mei ien fan de twa identifisearje kinne.’ De nieuwe karakters
spreken jonge kinderen aan omdat ze herkenbaar zijn, veilig en vertrouwd als een vriendje, ze hebben
dezelfde emoties en gevoelens als het jonge kind en zo worden kinderen nieuwsgierig naar wat de karakters allemaal beleven.
Willemke Brouwer uit Joure gaf letterlijk vorm aan Tys & Teske. De keuze voor Willemke was al snel
gemaakt: ‘Willemke kin prachtich tekenje, har yllustraasjes hawwe persoanlikheid en fertelle in eigen
ferhaal.’
Organisatie
Tys & Teske is een samenwerkingsproject van vrijwel dezelfde partijen als die bij Tomke betrokken waren.
De Afûk is de kartrekker van het project en ontwikkelt de materialen bij Tys & Teske in samenwerking met
het SFBO, dat veel op tweetalige kinderopvanglocaties te vinden is en die locaties helpt om het Fries een
volwaardige plek te geven. FERS denkt mee uit naam van de bibliotheken van Fryslân en Omrop Fryslân is bij het project betrokken met als doel om te kijken of Tys & Teske ook tot leven gebracht kunnen worden
op het scherm. Al deze partijen werken samen in het Lês-mar-foar-project, dat met de jaarlijkse Lês-mar
foar-wiken in september aandacht vraagt voor het belang van voorlezen aan jonge kinderen. In de
materialen die elk jaar in die Lês-mar-foar-wiken worden uitgedeeld, zullen Tys & Teske vanaf nu ook
vertegenwoordigd zijn.
Eindelijk de wereld in
Na een langdurig en doorwrocht ontwikkelingsproces was het op de eerste dag van de Nationale
Voorleesdagen eindelijk tijd voor Tys & Teske om de wereld in te gaan. Het allereerste boekje van Tys &
Teske, met een verhaaltje geschreven door Paul van Dijk, werd in de bibliotheek van Dronryp overhandigd aan gedeputeerde Eke Folkerts, die het daarna aan de aanwezige peuters voorlas.
Het boekje is vanaf vandaag gratis verkrijgbaar bij alle bibliotheken in Friesland en ook alle
kinderopvanglocaties hebben een exemplaar toegestuurd gekregen, zodat alle peuters kennis kunnen
maken met Tys & Teske. Later in het jaar verschijnen een knieboek met verhalen, (opzeg)versjes en tips en activiteiten bij thema’s die aansluiten bij bestaande Nederlandse VVE-methodes zoals Uk & Puk en
Piramide. Ook een voorleesboek, poppen, een website met meer informatie, tips en aanvullende
materialen per thema en spelletjes voor kinderen staan op de rol.
Op de hoogte blijven van nieuws over Tys & Teske? Ga naar www.tysenteske.frl en meld je aan voor de
nieuwsbrief, want dat kan nu al.
